System kaucyjny a znakowanie butelek i puszek — co wynika z ustawy, a co z umowy z operatorem

System kaucyjny działa, a wokół oznakowania butelek i puszek narosło sporo wymagań, o których mówi się „tak każe ustawa". Część z nich rzeczywiście wynika z przepisu. Część to wytyczne ministerstwa w trybie zaleceń, a część — warunki umowne operatora systemu. Dla producenta to różnica praktyczna: inaczej wygląda spór o niezgodność z ustawą, a inaczej o niezgodność z umową.

Stan prawny na 22 lipca 2026. Poniżej rozdzielamy to, co wynika wprost z przepisu, od naszej oceny technicznej. Przepisy wykonawcze do części obowiązków wciąż nie zostały przyjęte — przy zmianach aktualizujemy ten materiał.

Co mówi przepis

Podstawa: ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, rozdział o systemie kaucyjnym. Wysokość kaucji reguluje rozporządzenie (Dz.U. 2024 poz. 1046).

• Zakres: butelki jednorazowe PET do 3 l, puszki metalowe do 1 l, butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l.
• Kaucja: 50 gr (PET, puszka), 1 zł (szkło wielokrotnego użytku).
• Obowiązek oznakowania (art. 40l ust. 1) — spoczywa na wprowadzającym produkty w opakowaniach na napoje oraz wprowadzającym bezpośrednio.
• Wzór oznakowania (art. 40l ust. 2) — określa załącznik nr 4 do ustawy.
• Wymogi jakościowe znaku (załącznik nr 4, sekcja „Objaśnienia") — oznakowanie ma być wyraźne, widoczne, czytelne i trwałe, kontrastować z tłem i znajdować się na etykiecie. Załącznik jest integralną częścią ustawy, więc są to wymogi ustawowe, a nie zalecenia.
• Sankcja — brak wymaganego oznakowania zagrożony jest administracyjną karą pieniężną (art. 56 ust. 1 pkt 10l ustawy).
• Okres przejściowy — zakończony; wprowadzanie bez znaku było możliwe najdłużej do 31.12.2025, a zapasy z tego okresu mogły być sprzedawane do wyczerpania.

Sam artykuł 40l ma tylko dwa ustępy — obowiązek i odesłanie. Cechy znaku opisuje dopiero załącznik nr 4, do którego ten artykuł odsyła; przepis odsyłający i odesłany czyta się łącznie.

Co NIE jest przepisem, choć bywa tak przedstawiane

• „Ustawa nie określa, jak ma wyglądać znak — liczy się tylko sam wzór." Nieprawda. Ustawa nie podaje wprawdzie parametrów technicznych, ale w załączniku nr 4 wymienia cechy, które znak musi mieć: wyraźność, widoczność, czytelność, trwałość, kontrast z tłem i umieszczenie na etykiecie. To wymogi wiążące.
• „Ustawa podaje minimalne wymiary znaku i kolory." Tego akurat nie ma. Załącznik nr 4 nie określa wymiarów w milimetrach, kolorystyki (Pantone, CMYK), minimalnego pola ochronnego ani metody badania trwałości. Takie parametry pochodzą z materiałów operatora systemu i mają charakter umowny — co w praktyce oznacza margines oceny przy kontroli.
• „Każdy produkt musi mieć nowy, unikalny kod EAN." Wymóg pochodzi z wytycznych operatora systemu i rekomendacji GS1. Ustawa nie reguluje kodowania kreskowego. Traktuj to jako zobowiązanie umowne i sprawdź w swojej umowie, bo operatorzy mogą mieć różne wymagania.
• Konkretne wymiary znaku i limity masy naklejek — pochodzą z wytycznych jednego operatora, nie ze źródła urzędowego.
• Rozszerzenie systemu na kartony po napojach, szkło jednorazowe czy małe butelki alkoholu — na dziś zapowiedzi i postulaty, bez opublikowanego projektu ustawy.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: za brak oznakowania lub znak niespełniający wymogów z załącznika nr 4 grozi kara administracyjna, natomiast odstępstwo od wytycznych operatora jest kwestią umowną. Jedno i drugie warto spełniać — ale konsekwencje są innego rodzaju.

Co z tego wynika dla znakowania — nasza ocena

Uwaga: poniższe to wnioski praktyczne serwisu, a nie treść przepisu. Rozporządzenie nie narzuca ani konkretnej technologii druku, ani konkretnego nośnika danych.

Automat zwrotny czyta kod i podejmuje decyzję w ułamku sekundy. Z naszej praktyki liczą się trzy rzeczy:

• Czytelność kodu w warunkach rzeczywistych — butelka bywa wilgotna, pognieciona i zabrudzona. Nadruk, który wygląda dobrze na linii, nie zawsze czyta się po drodze do automatu. Warto sprawdzać kod weryfikatorem, a nie wzrokiem.
• Trwałość na mokrym i zimnym podłożu — butelki schodzą z rozlewni zaroszone. Tusz dobiera się do podłoża i wilgoci; przy szkle zwrotnym dochodzi wymóg, żeby oznaczenie zachowywało się przewidywalnie w myjce.
• Stabilność przy prędkości linii — im szybciej idzie taśma, tym łatwiej o rozjeżdżający się kod. Czujnik prędkości (enkoder) utrzymuje stałą szerokość kresek niezależnie od wahań tempa.

Opisaliśmy to szczegółowo na przykładzie wdrożenia, w którym skanowalność kodów wzrosła z 92% do 99,6%.

Najczęściej zadawane pytania

Zobacz też

kod kreskowy z CIJ się nie skanuje — case 92→99,6% · znakowanie szkła i butelek · PPWR od 12.08.2026 — co się zmienia · pakiet regulacyjny 2026

Kod z Twojej linii ma trafić do automatu zwrotnego?

Sprawdzimy czytelność nadruku i dobierzemy tusz do podłoża — także na mokrym szkle i PET. Diagnostyka bezpłatna, tel. +48 514 128 375.

Sprostowanie z 23.07.2026: w pierwotnej wersji tego artykułu napisaliśmy, że wymogi czytelności i trwałości znaku kaucyjnego pochodzą z komunikatu ministerstwa i mają charakter zalecenia. To był błąd — wymogi te znajdują się w załączniku nr 4 do ustawy (sekcja „Objaśnienia") i mają moc ustawową. Dziękujemy za zwrócenie uwagi. Podstawa: tekst jednolity ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. 2026 poz. 619).